Ο Γιώργος Σεφέρης για το 21

Κείμενο: Χρήστος Γραμματίδης

 

Η Επανάσταση του ’21 ήταν για τον Σεφέρη ένα τέτοιο συναπάντημα Ελλάδας και Δύσης κι ένα σκίρτημα του νεοελληνικού πολιτισμού και του ανθρωπισμού του.

…Όσες φορές ο Σεφέρης αναφέρεται άμεσα ή έμμεσα στην Επανάσταση στα δοκίμια και τα ημερολόγιά του, πέρα από τις συνήθεις για την εποχή πατριωτικές διατυπώσεις (σημειώστε ότι πολλές από τις καταγραφές γίνονται στα χρόνια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, όπου ο πατριωτισμός είναι ευεξήγητα οξυμένος λόγω του πολέμου), κάνει και μερικές καίριες παρατηρήσεις που μας βοηθούν να διαγνώσουμε τις απόψεις του. Μιλώντας για τον Κάλβο, ποιητή που ταυτίστηκε με την ελληνική Επανάσταση, ο Σεφέρης γράφει: «Η πατριωτική ποίηση ή, πιο σωστά, η ποίηση ενός μεγάλου αγώνα, που είναι και μεγάλος πόνος συνάμα, η ποίηση με την έννοια των “Περσών” του Αισχύλου ή του “Στα 200 π.Χ.” του Καβάφη, είναι νόμιμη, μ’ έναν όρο: Να μη θέλουμε να πιστεύουμε πως μια μέτρια υμνολογία είναι ποίηση επειδή ο αγώνας που εξυμνεί είναι ο δικός μας. Γιατί τότε δεν κάνουμε ποίηση, κάνουμε πολιτική.» (Πρόλογος για μια έκδοση των “Ωδών”, Δοκιμές Α’, σελ. 202). Ο Σεφέρης θεωρεί την Επανάσταση και μεγάλο αγώνα, αλλά και μεγάλο «πόνο» (πόνο της γέννας ίσως) και πάλι ανατρέχει στη διαχρονικότητα του ελληνισμού σαν αποκούμπι. Αλλά δε θεωρεί το ιδανικό του έθνους αρκετό για να ανυψώσει τη μέτρια τέχνη, δεν θα δεχτεί κάθε εθνεγερτικό τραγουδάκι ως ποίηση: η διαφοροποίησή του από την εθνικιστική δημαγωγία είναι σαφής…

…Όχι ότι ο ποιητής παραγνωρίζει το ρόλο των ξένων στην απελευθέρωση. Τον υπονοεί ξεκάθαρα στην ακόλουθη ημερολογιακή καταγραφή: «Όσο και να λένε, η Ελλάδα δεν έζησε ποτέ της, είτε στον καιρό της Ελληνικής Επανάστασης είτε τώρα, μια ζωή ανεξάρτητη από τη ζωή, ξεχωρισμένη από τη ζωή της Ευρώπης. Έζησε τη ζωή της μέσα στη ζωή της Ευρώπης, άλλοτε καλύτερα κι άλλοτε χειρότερα – θέλω να πω: άλλοτε με περισσότερη δύναμη, ζωντάνια, πρωτοτυπία (μεγαλοφυία ακόμη) και άλλοτε με λιγότερη» (“Μέρες Δ’”, σελ. 133, Παρασκευή, Σεπτέμβρης 1941). Η Ελλάδα είναι Ευρώπη λοιπόν, αυτό για τον Σεφέρη είναι δεδομένο. Το ερώτημα είναι αν θα στέκεται ισότιμα στην οικογένεια των λαών ή αν θα φορά το ρούχο του φτωχού συγγενή, του κακομοίρη…

…Συνεχίζει απαριθμώντας τον Κοραή, τον Κάλβο και τον Ρήγα Φεραίο ως δείγματα των Ελλήνων διανοουμένων που μπολιάστηκαν με τις «αρχές της δικαιοσύνης και της ηθικής» που η Γαλλική Επανάσταση συμβόλισε. Εδώ, ο ποιητής είναι σαφής: δεν είναι ο ελληνισμός αυτόφωτος, απομονωμένος, με τους καημούς του και το ξεχωριστό ριζικό του. Είναι μπολιασμένος με τη Δύση, τις ιδέες της και ζει τη σύγχρονη ζωή του με την επίδρασή της. Η περίφημη «ελληνικότητα» περιέχει τη Δύση και η Επανάσταση του ’21 ανήκει στο ψηφιδωτό των σύγχρονων επαναστάσεων. Ο ρόλος της ιδεολογίας, τον οποίο εξαίρει στο παραπάνω απόσπασμα ως καθοριστικό (το εποικοδόμημα που επηρεάζει διαλεκτικά τη βάση, θα λέγαμε με άλλο λεξιλόγιο) είναι ένα σημείο κρίσιμο και για τις σεφερικές σπουδές: τα πιο ενδιαφέροντα κείμενα για τη σεφερική ποίηση είναι αυτά που αναφέρονται στην ιδεολογία της. Αλλά από δω ανοίγει άλλη συζήτηση…

Πηγή, https://www.elculture.gr/blog/article/