ΜΑΓΚΑΛΑ ,ΜΑΝΤΟΥΜΠΑΛΑ , ΖΙΓΚΟΥΑΛΑ

ΑΠΟ ΤΟ alla turca και την «αρπαγή από το Σεράϊ ΤΟΥ ΜΟΤΣΑΡΤ ΣΤΗ ΜΑΓΚΑΛΑ ,ΜΑΝΤΟΥΜΠΑΛΑ ,ΖΙΓΚΟΥΑΛΑ ΚΛΠ

 

του Γιώργου Λιακόπουλου

 

Από το εμβατήριο «alla turca» και την όπερα «αρπαγή από το Σεράι»  του Μότσαρτ (έργα που δείχνουν τις επιρροές του Μότσαρτ από τις στρατιωτικές οθωμανικές μπάντες ) έως τη Μισιρλού του Μιχάλη Πατρινού και το «χαρέμι στο χαμάμ » του Ανέστου Δελιά, περάσαμε στην Ελλάδα μεταπολεμικά στη «Μαγκάλα»  του Βασιλειάδη ή Τσάντα σε σύνθεση του Στράτου Αταλίδη (9-1-59) ,στη συνέχεια στη «Μαντουμπάλα» της Ευτυχίας Παπαγιαννοπούλου -Θόδωρου Δερβενιώτη και στη «Ζιγκουάλα » του Νίκου Μουρκάκου -Καζαντζίδη κ ά.

Πριν περάσουμε στα σχόλια των παραπάνω ανατολίτικων τραγουδιών πρέπει να επισημάνουμε ότι οι μουσικοί τρόποι που αλλιώς λέγονται και μακάμια  χρησιμοποιούνται στην ανατολή αλλά και στα Βαλκάνια ακόμα και στην Αφρική έως τον Καύκασο .Είναι ένα ανεξάντλητο αντικείμενο μελέτης για τους ερευνητές. Τα μακάμια διαθέτουν μια εξαιρετική κομψότητα και συνυπάρχουν ,όταν χρησιμοποιούνται εκτός της Ανατολής, με τις μουσικές φόρμες των χωρών που παραπάνω αναφέραμε.

Το 1954 οι κινηματογραφικές αίθουσες προβάλλουν την ινδική ταινία «Μαγκάλα ,το ρόδον των Ίνδιών» . Αυτό το εξαιρετικό φιλμ-σύμφωνα με την διαφήμιση της εποχής- «έσπασε κάθε προηγούμενο ρεκόρ σε όλο τον κόσμο «. Το σενάριο έγινε τραγούδι από τον στιχουργό Μπάμπη Βασιλειάδη καί τόν συνθέτη Στράτο Ατταλίδη το 1959. Το ερμήνευσε ο δεκαεφτάχρονος πρωτοεμφανιζόμενος Μανώλης Αγγελόπουλος . Σεγόντο έκανε η Γιώτα Λύδια.Την ορχήστρα αποτελούσαν οι σπουδαίοι μουσικοί: Μπουζούκια Στέλιος Μακρυδάκης και Ανέστος Αθανασίου ή Γύφτος.Κιθάρα Στέλιος Χρυσίνης.Βιολί Θανάσης Χαλιγιάννης.Η ερμηνεία της «Μαγκάλας» έκανε το μεγάλο μπουμ , συμπαρασύροντας στην επιτυχία το άστρο του Αγγελόπουλου, απειλώντας ακόμη και την πρωτοκαθεδρία του Καζαντζίδη .Ο δίσκος πούλησε 100.000 χιλιάδες αντίτυπα σπάζοντας το ρεκόρ των 54.000 χιλιάδων του τραγουδιού του Μάνου Χατζιδάκι » γαρύφαλλο σταυτί»( 1954) με ερμηνευτή τον Γρηγόρη Μπιθικώτση.Το τραγούδι «Μαγκάλα» έγινε και τίτλος νυχτερινού κέντρου στο Κερατσίνι.

Λίγους μήνες αργότερα το 1959,ο Στέλιος Καζαντζίδης με σεγόντο τη Μαρινέλλα ερμήνευσε τη «Μαντουμπάλα». Τον τίτλο το τραγούδι αυτό το πήρε από ένα πρόσωπο υπαρκτό. Ήταν η πανέμορφη ηθοποιός της Ινδίας Μαντουβάλα η οποία όταν εμφανίστηκε τάραξε τα νερά του Μπόλιγουντ. Στα ινδικά σημαίνει γλυκό κορίτσι. Ήταν το τελευταίο από τα έξι παιδιά μιας πάμφτωχης οικογένειας που τα προηγούμενα πέντε είχαν πεθάνει από ασιτία .Όμως και γιαυτή επαληθεύτηκαν τα λόγια ενός Σαμάνου κατά τη γέννηση της.»Θα λάμψη στη ζωή της ,αλλά θα πεθάνει νέα «. Πράγματι, έφυγε στα 36 χρόνια της από καρδιά! Η Μαντουμπάλα μαζί με την Ναργκίς και τη Μίνα Κουμάρι αποτελούσαν τις τρείς ιέρειες του ινδικού κινηματογράφου.

Πρέπει να επισημανθεί ότι στους συντελεστές του τραγουδιού ,Ευτυχία Παπαγιαννοπούλου και Στέλιο Καζαντζίδη , άρεσαν τα φιλμ του Μπόλιγουντ. Έτσι, δημιουργήθηκε αυτό το κόσμημα ,η «Μαντουμπάλα». Η Ευτυχία Παπαγιαννοπούλου στο τραγούδι αυτό εξέφρασε  τον πόνο  που μόλις είχε βιώσει από τον πρόσφατο χαμό της κόρης της Μαρίας.»Μαντουμπάλα, αγάπη γλυκιά μου/λαχταρώ νάρθεις πολι κοντά μου/ από τότε που σέ’ χασα λιώνω /το’ νομά σου φωνάζω με πόνο….» . 

Η μουσική της ταινίας ήταν του μεγάλου ινδού συνθέτη Σανγκάρ. Το φιλμ είχε τίτλο «ο αλήτης της Σαγκάης»

Τη μουσική στο τραγούδι»Μαντουμπάλα» που ερμήνευσε ο Καζαντζίδης την έβαλε ο Θόδωρος Δερβενιώτης. Η ορχήστρα αποτελείτο από  σπουδαίους μουσικούς: Ακορντεόν Γιώργος Κουλαξίζης,Βιολί Γιώργος Κόρος, κιθάρα Γιάννης Δέδες, μπουζούκια Χάρης Λεμονοπουλος και Μανώλης Χιώτης, ντραμς Σπύρος Λιβιεράτος.»Το τραγούδι  αυτό πούλησε 102.000 Χιλ δίσκους,  σπάζοντας το ρεκόρ της «Μαγκάλας» του Αγγελόπουλου!

Το 1964, ο Καζαντζίδης και η Μαρινέλλα τραγούδησαν  άλλη μία «Μαντουμπάλα» σε στίχους και μουσική του Γιώργου Μητσάκη . Ο τίτλος  αυτού του τραγουδιού ήταν «επιστροφή της Μαντουμπάλας» .Με τον πρώτο στίχο  να λέει: «Μαντουμπάλα, αγάπη γλυκιά μου γύρισες και τελείωσαν τα βάσανα μου .»

Για να φανταστεί κανείς την επιτυχία του τραγουδιού «Μαντουμπάλα» εκείνη την εποχή ,πρέπει να γνωριζει ότι, άλλαξαν δύο μαγαζιά τη φίρμα τους και ονομάστηκαν «Μαντουβάλα». Το ένα ήταν η «Φλόριντα» στη λεωφόρο Αλεξάνδρας και το άλλο στην παλιά Κοκκινιά που ονομάζονταν «πράσινος μύλος»

Σθεναρά πάντοτε υποστηρίζω ότι ήταν άδικα τα δυσμενή αρνητικά σχόλια για την πολιτιστική εισβολή των 108 κινηματογραφικών ταινιών που ήταν γεμάτα κοινωνικά και μυθολογικά θέματα καθώς και  χρώματα ,μουσικές, συναίσθημα και τραγούδια ! Πολλοί συνθέτες και επιχειρηματίες επένδυσαν στα ινδοπρεπή  τραγούδια.

Προχώρησαν σ’ αυτές τις νέες συνθέσεις γιατί αποδεδειγμένα συνειδητοποίησαν ότι οι Έλληνες αρέσκονταν περισσότερο να ακούν τα  τραγούδια των έργων!

 Γνωστότερα τέτοια «ινδικά» τραγούδια είναι: αυτή η νύχτα μένει, όσο αξίζεις εσύ , καρδιά μου καημένη κ.ά.

Στις στήλες των μουσικών περιοδικών τις δεκαετίας το 60 έχει καταγραφεί η πολεμική γι’ αυτό το είδος ανάμεσα από επώνυμους συνθέτες. Αν και οι πολέμιοι του είδους  έγραψαν πάνω σε όμοιες κλίμακες ! Από τις δεκάδες όμοιων τραγουδιών αναφέρω ορισμένα: Τζεμιλέ , Γκιουλμαχάρ , Ζαίρα , Μανόλια, Μαχαρανή, Μπεγκλεντίν, Τσαντιριμιν, Kacamazsin «πές μου γιατί «με τη Λύδια, Φαρίντα ,Φαράχ, Μαχαρανή, Ζιγκουάλα κλπ.

Με την ευκαιρία μιας και αναφέραμε το τραγούδι Ζιγκουάλα να καταθέσουμε και δύο-τρια σχόλια .Το τραγούδι  περιγράφει την ταραχώδη ζωή μιας Ινδής τσιγγάνας του 14ου αιώνα που έζησε στη Σουηδία. Το πραγματικό της όνομα ήταν Ζινγκοάλα.

Ο Καζαντζίδης είχε δει το 1949, την ομώνυμη κινηματογραφική ταινία (Ζινγκοάλα ήταν ο τίτλος της) και θέλησε να γράψει ένα τραγούδι για αυτή την τσιγγάνα . Πράγματι, ο Νίκος Μουρκάκος έβαλε τους  στίχους . Στον δίσκο συνθέτης φαίνεται ο Καζαντζίδης,ο οποίος το ερμήνευσε το 1960.Τελικά ο τίτλος του τραγουδιού ύστερα από παρέμβαση της Μαρινέλλας έγινε «Ζιγκουάλα» όπως μας πληροφόρησε  ο Πάνος Γεραμάνης από την εκπομπή του .

Και μια και πιάσαμε για τη σουηδή Ζινγκοάλα και την καζαντζιδική Ζιγκουάλα ας δούμε και μια άλλη ελληνική -υπαρκτή τρίτη Ζιγκουάλα . Αυτή η τρίτη, δεν είναι άλλη από την πρώτη σύζυγο του Μάρκου Βαμβακάρη. Το πραγματικό της όνομα ήταν Ελένη. Ο Μάρκος την έλεγε Ζινγκοάλα. Το τραγούδι του Μάρκου «σκύλα με έκανες και λιώνω » αποτυπώνει τη μαχαιριά στα φυλλοκάρδια που του έδωκε η Ζινγκοάλα. Στις 20.8.2008, ο δημοσιογράφος από τη Θεσσαλονίκη Γιώργος Σκαμπαρδώνης αποτυπώνει στην εφημερίδα τα ΝΕΑ τη συνέντευξη που είχε πάρει από το Μάρκο σε ένα πατάρι του Βαρδάρη γύρω στο 70.Ο τίτλος του κειμένου ήταν «ένας βράχος στο πατάρι».Το πατάρι ήταν ενός πατσατζίδικου που ο Μάρκος πήγαινε το πρωί μετά από τις εμφανίσεις που έκανε σε ένα μαγαζί στη Θεσσαλονίκη. Σε ένα σημείο της συνέντευξης ο συμπαντάρχης της λαϊκής μας μουσικής εξομολογείται τον πόνο του : «Τότες εκείνη την εποχή ήμουνα και μικρός ,ούτε είκοσι, γνώρισα και παντρεύτηκα την πρώτη μου γυναίκα, την κάργια, τη Ζινγκοάλα.Η πιο όμορφη γυναίκα ήτανε, αλλά κ@ριό@α.Τάφτιαξε με τον κουμπάρο μας τον Γιωργάκη. Και αυτός την πήρε και συζούσανε … Καταλαβαίνεις υπόφερα . Την αγαπούσα .Πήγαινα κάθε νύχτα στα παραθύρια της και πέταγα χαλίκια  μήπως βγει να τηνε δω. Και αυτή να είναι μέσα με άλλονε και να ….»