ΔΥΟ-ΤΡΕΙΣ ΚΟΥΒΕΝΤΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΑΜΑΝΕ

του Γιώργου Λιακόπουλου\

 

Ο αμανές είναι (ήταν) ένα κορυφαίο δεξιοτεχνικό είδος για τους τραγουδιστές και αποτελούσε ένα μέρος το προφορικού λαϊκού πολιτισμού μας.

 

Ο Θεόδωρος Χατζηπανταζής στο σύγγραμμά του για τα αθηναϊκά καφέ-αμάν, αναφέρει ότι » ο αυτοσχεδιασμός του αμανέ …έκανε κάθε εκτέλεση μοναδική ..» στη συνέχεια υποστηρίζει ότι ,ο αμανές δεν ήταν χορευτικό είδος. Εξαίρεση αποτελεί ο Μπάλος-μανές..»

 

Η Αθήνα είχε κατακλυστεί το 1886,με καφεωδεία (καφέ αμάν ) . Στο σημείο αυτό ήθελα να αναφερθώ σε δύο εξέχουσες προσωπικότητες ερμηνεύτριες των καφέ αμάν : την Σμυρνιά κιορ Κατίνα και την Πολίτισσα Φωτεινή Κονδυλάκη ή αλλιώς την χαϊεντέ Φώτω . Τα σχήματα των καφέ αμάν συμπλήρωναν το βιολί,το σαντούρι,το λαούτο και το κλαρίνο .Σ’αυτά τα καφέ αμάν που είχαν επεκταθεί στην περιοχή της Ομόνοιας, στη Γερανίου ,στην πλατεία θεάτρου ( το πρώτο λειτούργησε στην Ιερά οδο . Κοντά στην εκκλησία της Αγίας Τριάδος) εκεί έπαιξε και ο Πατριάρχης του σμυρναίικου Γιοβανίκας . Το τραγούδι που καθημερινά παιζόταν με πάθος ήταν το τουρκόφωνο «αμάν Μέμο «

 

Με την ευκαιρία θα ήθελα να πω ένα μεγάλο ΕΥΓΕ στην δεξιοτέχνιδα ( πιάνου ,αρκοντεον ,κιθάρας κλπ) και ερμηνεύτρια Χαρούλα Τσαλπαρά η οποία μας έκανε γνωστό στην πράξη το τραγούδι «Μέμο » . Η κ Τσαλπαρά εκτός απο τις απέραντες θεωρητικές γνώσεις της , στη μουσική και τις μουσικές σπουδές της , έχει δημιουργήσει και έναν μουσικό ιστότοπο το ΑΠΤΑΛΙΚΟ που λειτουργεί ως μουσική κιβωτός …( Όμως τα ΜΜΕ συνεχίζουν να προωθούν τα σκουπίδια ..)

 

Στην Σμύρνη ιδιαίτερα, στα καφέ-αμάν τραγουδούσαν εκτός από ελληνικά και τουρκικά , αραβικά, αρβανίτικα , (γκέκικα) , ρουμανικά (βλάχικα , αιγυπτιακά ,δημοτικά Γιαννιώτικα και Μωραΐτικα τραγούδια .Τραγουδούσαν Έλληνες ,Αρμένηδες ,Εβραίοι και συχνά και γύφτοι.

 

Και στην Αθήνα όπως και στη Σμύρνη τα καφέ -αμάν ήταν χώροι που πήγαιναν από νωχελικοί νοικοκυραίοι ,έως οικογένειες και στρατιωτικοί.

 

Όταν όμως φτιάχτηκαν καφέ -αμάν στον Πειραιά, άλλαξε η προσέλευση των επισκεπτών. Εκεί σύχναζαν συνήθως ναυτικοί ,εργάτες και διάφοροι πραματευτάδες κλπ Τότε ξεκίνησε και το σπάσιμο των γιαλικών υπό τις επευφημίες «γιάλα,γιάλα » . Με αποτέλεσμα να αλλάξει και η ονομασία τους . Στο εξής από καφέ -αμάν ,καθιερώθηκε να τα λένε «γιαλάδικα»

 

Η καταγωγή του αμανέ ,σύμφωνα με τον Γεώργιο Φαίδρο που βασίστηκε σε ένα κείμενο του Σελιντάριου (+575), μας πληροφορεί ότι ο αμανές έχει αρχαιοελληνική ρίζα .Ήταν ο θρηνώδης ύμνος που τραγούδησε η ερωμένη του Λίναιου όταν πνίγηκε στη λίμνη του Ταντάλου.

 

Γράφει ο Φαίδρος «….και αυτή η θρηνωδία είναι Μανέρως ,ήτοι μανιώδης έρως ,καρασεμπντάς Τουρκιστή..» * Μανέρως – μανές -αμανές

 

* Μανέρως – μανές -αμανές

 

Και πριν περάσουμε να ακούσουμε τη σημερινή επιλογή άξιζει να κατατεθεί η μαρτυρία του μεγάλου ερμηνευτή Νταλκά: » για να γίνεις τότες τραγουδιστής έπρεπε πρώτα να πας στους μηχανέδες ( ταβέρνες ) που παίζανε οι ξακουστοί για να σε εγκρίνουν. Και αφού σε δέχονταν έπρεπε να πεις χωρίς συνοδεία μουσικής έναν αμανέ.

 

Σήμερα θα ακούσουμε τον εξαιρετικό βιολιστή Νίκο Χατζόπουλο να συνοδεύει τον ιεροψάλτη Χατζηχρόνογλου σε έναν μπαλο-αμανέ * (Στο επόμενο θα ασχοληθούμε με τους διώκτες του αμανέ )

Καλή ακρόαση