«δυστυχία δια της προσθέσεως»

του Λευτέρη Τσίλογλου

Ο ρόλος της αφαίρεσης στην αναζήτηση της ευτυχίας

 

Η ιδέα, μου καρφώθηκε στο μυαλό όταν κάποια στιγμή επανήλθε στη μνήμη μου ο τρόπος με τον οποίο η Μικρασιάτισσα γιαγιά μου, η κόνα Μαριγώ αντιμετώπιζε τις πάσης φύσεως ατυχίες στη ζωή της. Η κόνα Μαριγώ, μητέρα της μάνας μου, ήταν βαθιά θρησκευόμενη κι ακολουθούσε το «παλαιό ημερολόγιο, αυτό που μας έδωσε ο θεός». Την άλλη γιαγιά απ’ την πλευρά του πατέρα μου, την κυρά Παναγιώτα δυστυχώς δεν την πρόλαβα. Είχε φύγει πριν εγώ δω το φως της ζωής.

Η μόνιμη έγνοια της κόνα Μαριγώς, όλα τα χρόνια που εγώ την γνώρισα, ήταν πως θα παρουσιαστεί ενώπιον του φοβερού βήματος του Θεού όταν έρθει η ώρα της. Τα σάβανα ήταν πλυμένα και σιδερωμένα μέσα στο ντουλάπι και κάθε τόσο τα έβγαζε να αεριστούν και τ’ άπλωνε στο σχοινί της πλύσης. Τηρούσε με ευλάβεια όλο το τυπικό του θρησκευόμενου ανθρώπου.

Τακτικός εκκλησιασμός, νηστείες, προσευχές και το καντήλι κάτω από τα εικονίσματα μόνιμα αναμμένο- λυχνάρι και λαδάκι- έδινε με το ασθενικό και τρεμάμενο φως του μια αδιάκοπη υπενθύμιση του καθήκοντος. Της επιβράβευσης αν είμαστε συνεπείς (παράδεισος) ή τιμωρίας αν δεν τηρούσαμε τις εντολές (κόλαση).
Ας περιγράψω τη στάση της με δυο παραδείγματα γιατί είναι ένας ανάγλυφος τρόπος να καταλάβετε αυτό που εννοώ

Μια φορά όταν πήρε τη σύνταξη για τον γιο της, ως θύμα πολέμου (117 δρχ), στο δρόμο της έπεσε ένα πενηντάρι. Η κόρη της και μάνα μου της παραπονέθηκε

«Δεν προσέχεις, μάνα!»

«Δόξα το Θεό, Δέσποινα, τα υπόλοιπα είναι εδώ! Για σκέψου να τα έχανα όλα! Ας είναι καλά ο Κύριος που με προφύλαξε»

Όταν ο συνάδελφος και φίλος του πατέρα μου έχασε στο εργοστάσιο κατά την εργασία στον τόρνο το μισό του δείκτη κι ο κυρ Αναστάσης στεναχωρημένος μας διηγούταν το περιστατικό επενέβη η γιαγιά
«Ας είναι καλά ο Κύριος του άφησε τα άλλα τέσσερα,»

Είμαι σίγουρος ότι οι περισσότεροι που θα διαβάσουν τα περιστατικά θα στραβομουτσουνιάσουν με την αντίληψη της γιαγιάς, με τη σημερινή εξέλιξη των αντιλήψεων, και θα ερμηνεύσουν τη στάση της ως δουλοπρεπή απέναντι στις αναποδιές της μοίρας, αλλά αυτή είναι η μια πλευρά του νομίσματος.

Εκείνo που εγώ θέλω να αναδείξω είναι η θετική αντιμετώπιση των συμβαινόντων εκ μέρους της γιαγιάς. Σε κάθε περιπέτεια, σε κάθε κατάσταση υπάρχουν και τα χειρότερα, θα μπορούσες να βρεθείς σε ακόμα χειρότερη κατάσταση και κάτω από δυσμενέστερες συνθήκες. Είναι αυτό που στον τίτλο του σημειώματος ονόμασα αναζήτηση της ε υ τ υ χ ί α ς .δ ι ά .τ η ς , α φ α ι ρ έ σ ε ω ς.

Η αντίθετη αντιμετώπιση είναι κάθε φορά να οικτίρεις τη μοίρα σου που δεν έχεις και το «άλλο» που επιθυμείς κι αυτό το «άλλο. Δεν έχεις σπίτι και αποκτάς. Ναι, αλλά δεν έχω αυτοκίνητο. Το αποκτάς. Ναι, αλλά δεν έχω σκάφος. Η ακολουθία του «άλλου» δεν έχει όριο και σταματημό Σ’ αυτή την αντίληψη θα της έβαζα τίτλο
«δ υ σ τ υ χ ί α .δ ι α . της . π ρ ο σ θ έ σ ε ω ς»