Λόγω του ενδιαφέροντος και των πληροφοριών που μας δίνει, δημοσιεύουμε το παρακάτω κείμενο που αποτελεί παρέμβαση-απάντηση, σε δημόσιο διάλογο του αγαπητού μας φίλου Γιώργου Λιακόπουλου, ερευνητή-μελετητή και συλλέκτη του ρεμπέτικου, λαϊκού και δημοτικού τραγουδιού.
Μέσα στο 1933-34 ηχογραφούνται ορισμένα τραγούδια δήθεν «χασικλίδικα» που ανατρέπουν τα εσκαμμένα. Το ρεμπέτικο αρχίζει να ξεφεύγει. Ορισμένοι Σμυρνιοί συνθέτες επώνυμοι και ανώνυμοι γράφουν τραγούδια που διαφημίζουν την πρέζα (Ηρωίνη!!). Μεταξύ άλλων είναι και το «Είμαι πρεζάκιας», τσιφτετέλι του Σμυρνιού συνθέτη Σώσου Ιωαννίδη, σε στίχους Αιμ. Σαββίδη με τη Ρόζα Εσκενάζυ. Η ορχήστρα είναι με βιολί και κιθάρα. Είναι από τα πιο γνωστά και πρωτοστατεί.
Είναι από τα πιο γνωστά και πρωτοστατεί. Αυτό δεν πολυγίνεται αποδεκτό από τους Έλληνες Ρεμπέτες που συνθέτουν πάνω στο μπουζούκι (Βαμβακάρης, Δελλιάς, Μπάτης κ.α.) ορισμένα «χασικλίδικα » μεν τραγούδια, αλλά επιθετικά και αρνητικά για την Πρέζα (Ηρωίνη). Αυτού του είδους τα …σκληρά τραγούδια, δύο χρόνια αργότερα, μεταξύ των άλλων, δίνουν και αφορμή για την επιβολή της Μεταξικής λογοκρισίας. Το «Πρέζα όταν πιεις» τραγουδήθηκε αργότερα στη δεκαετία του ‘70 από τους Γ. Νταλάρα, Γλυκερία κ.α. παραφρασμένο σε «Ούζο όταν πιείς».
(Απόσπασμα από το βιβλίο της «Ιστορίας του ρεμπέτικου τραγουδιού»).
΄του Γιώργου Λιακόπουλου
Με την ελπίδα ότι δεν υπερβαίνω την ευπρέπεια και με τον πρέποντα σεβασμό για τη δουλειά που κάνετε με αντικείμενο το λαϊκό τραγούδι θα ήθελα να κάνω κάποιες επισημάνσεις: Το ιστορικό-κοινωνικό-πλαίσιο της δεκαετίας του 30,το επηρέασε η καταστροφή της Σμύρνης και το μεγάλο κράχ του 29,που έφερε μεγάλη δυστυχία και πτώχευση στην Ελλάδα το 33.
Σ’αυτό το πλαίσιο στιχουργοί και συνθέτες ,κυρίως ως παρατηρητές γράφουν για όλες τις κοινωνικές συσσωμαδώσεις ! Ελάχιστοι ως χρήστες ηρωίνης (μάλλον ένας,ο Δελιάς) και άλλοι ως παρατηρητές του φαινομένου ! Αν δούμε συνολικά το λαϊκό τραγούδι από τη δεκαετια του 20-60,θα βρούμε από τα 9000 τραγούδια ,τα 350 να αναφέρονται στις ουσίες. Από αυτά η συντριπτική πλειοψηφία έχει αναφορές στο χασίς και μερικές δεκάδες στην ηρωίνη ,την κοκαΐνη, τη μορφίνη κλπ Βέβαια είναι εντυπωσιακά μεγάλος ο αριθμός από τα αντίστοιχα Ευρωπαϊκά (καμπαρέ -Φάντος κλπ) Ας μην ξεχνάμε επίσης ότι το ρεμπέτικο γεννήθηκε στις φυλακές και στους τεκέδες.
Επίσης ,οι καταγεγραμμένοι πρεζάκηδες της περιόδου ήταν περίπου 300. Κανένα τραγούδι δεν θα μπορούσε να διαφημίσει την ηρωίνη τότε και τώρα και να στρέψει τον κόσμο στη χρήση! Η χρήση έχει σχέση με την κοινωνική και υπαρξιακή διάσταση και τον εξατομικευμένο χαρακτήρα ! Δεν θα πρέπει να μας διαφεύγει της προσοχής ότι με τη φτώχεια που υπήρχε ο κόσμος δεν μπορούσε να αγοράσει δίσκους ,αλλά και οι εταιρείες δεν είχαν τη δυνατότητα της διανομής ! Ούτε Έλληνες συλλέκτες υπήρχαν (εκτός ίσως του βασιλιά Γεώργιου,ο οποίος επισκεπτόταν και τα καφέ αμάν ) Τώρα ,αυτοί που έγραψαν για ουσίες ήταν οι παρατηρητές του φαινομένου ,κάποιοι ήταν χρήστες χασίς,άλλοι ήταν περιστασιακοί και άλλοι δεν ήταν πότες!
Ο Σώζος Ιωαννίδης συνέθεσε τέσσερα μόνο τραγούδια μεταξύ αυτών και τον πρεζάκια του Σαββίδη. Ο Πρεζάκιας έγινε κυρίως γνωστός στην Ελληνική κοινωνία μετά την μεταπολίτευση απο την Χαρούλα Αλεξίου! Αν δούμε και τώρα την επισκεψιμότητα των ορίτζιναλ τεσσάρων τραγουδιών του Ιωαννίδη,θα δούμε ότι εχει 266,4135,2378 επισκέπτες στα τρία από τα τέσσερα τραγούδια του και ο «πρεζάκιας» έχει 32.735!
Ο ιδιαίτερος ρυθμός του ,το κάνει ελκυστικό ! Διαφορετικά πιστεύω οτι θα υπήρχε και τότε και τώρα ,ηθικός πανικός ,αν η κοινωνία διαπίστωνε ότι είχε στόχο τη διαφήμιση ! Δυο λόγια για τον στιχουργό τον Αιμίλιο Σαββίδη : Καταγόταν από την Κωνσταντινούπολη από πλούσια οικογένεια . Με σπουδές στη Βιέννη . Κυρίως έγινε γνωστός για τα «ελαφρά»του δημιουργήματα πχ «κάτι με τραβά κοντά σου» ,τη «Ζεχρά’ κλπ για το λαϊκά του πχ «είπα να σβήσω τα παλιά» ,»Σις κεμπάπ» κλπ
Τέλος,οι μπουζουκομπαγλαμάδες αρχικά της τετράδας του Πειραιά ήρθαν σε ώσμωση με τα σαμπτουροβιόλια δηλ τα Σμυρναίικα. Δεν υπήρξε πόλεμος . Ύφαναν το λαϊκό μας πολιτισμό. Σημειώθηκαν από ανασφάλειες κάποιες ζήλιες πχ Στελάκης Περπινιάδης με Αντώνη Νταλκά Ο δε γερμανοσπουδαγμένος Ιωάννης Μεταξάς επειδή ήθελε να εκδυτικοποιήσει την Ελλάδα ακόμη και στη μουσική ,προσέφυγε στην απαγόρευση όλων των τραγουδιών που είχαν αναφορές σε ουσίες!
Ο Τσιτσάνης είπε για την περίοδο εκείνη :… Τότε γραφτήκανε τα ωραιότερα μινόρε , με πρώτο του κουμπάρου μου ,του Παπαϊωάννου ,τη Φαληριώτισσα .
Για την ιστορία το ίδιο έκανε και ο Κεμάλ : απαγόρευσε το ίδιο έτος τον Αμανέ
Χαιρετώ και εύγε για τη συνολική σας προσπάθεια !
ΥΓ: ο Αιμίλιος Σαββίδης ο στιχουργός του τραγουδιού «πρέζα σαν θα πιείς» είναι και ο εισηγητής στην 4η Αυγούστου,για την ανάγκη της λογοκρισίας !
imaginistes 