ΠΕΡΙ…ΑΝΕΜΩΝ

του Δημήτρη Κουκουλά

 

«Ο Μaΐστρος, ο Λεβάντες, ο Γαρμπής,

ο Πουνέντες, ο Γραίγος, ο Σιρόκος

η Τραμουντάνα, η Όστρια…»

ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΕΛΥΤΗΣ «Άξιον Εστί»

 

Σήμερα έχουμε Λαογραφία, λαϊκή παράδοση και κληρονομιά που καμία εξουσία δεν σκέφτηκε να εισάγει στα σχολεία σαν μάθημα –«άχρηστες γνώσεις» θα λένε κάποιοι «αρμόδιοι»- γιατί υπάρχουν βλέπεις άλλες προτεραιότητες, τεχνοκρατικής κατεύθυνσης. Και θα μιλήσουμε συγκεκριμένα για τους ανέμους που πνέουν στη χώρα μας, αυτούς που οι μετεωρολόγοι στα δελτία καιρού, τους αναφέρουν πλέον μόνο με το στίγμα κατεύθυνσης, ενώ οι άνθρωποι από τα πανάρχαια χρόνια τους έδινα ονόματα. Ονόματα που όλοι μας, όλο και κάπου θα συναντήσαμε διαβάζοντας θαλασσινές ιστορίες του Παπαδιαμάντη, του Καρκαβίτσα,  του Μωραϊτίδη, ή του Βενέζη. Ονόματα που όλο και κάπου θ’ ακούσαμε, τα καλοκαίρια που ξεχυνόμαστε στα νησιά, από ηλιοκαμένους ψαράδες και ξέμπαρκους ναυτικούς στα καφενεία των λιμανιών. Ονόματα μύθοι που από μόνα τους εκλύουν μια γοητεία και μια ηχητική αρμονία που η απλή και μόνο παράθεση τους από τον μεγάλο μας ποιητή Οδυσσέα Ελύτη, εμπεριέχει το στοιχείο της υψηλής ποιητικής σύνθεσης. Έφτιαξα μάλιστα και μια σχηματική απεικόνιση για καλύτερη κατανόηση των κατευθύνσεων τους και διευκόλυνση στην απομνημόνευση των ονομάτων τους για τα οποία, με τη βοήθεια των λεξικών, παραθέτω και μια εννοιολογική προσέγγιση. Και για να μην μπερδευόμαστε με τις κατευθύνσεις πρέπει να θυμόμαστε πάντα πως κέντρο του μεσογειακού Ανεμολογίου είναι η Μάλτα, εξ’ ου και το Γραίγος (ελληνικός) για το βορειοανατολικό άνεμο, καθώς για τη Μάλτα προς αυτήν την κατεύθυνση πέφτει η Χώρα μας.

Έχουμε και λέμε λοιπόν:

     1.Πουνέντες ή Πονέντες, λέξη ιταλικής προέλευσης για τον εκ δυσμών πνέοντα άνεμο. Ponente = δυτικός.

2. Ζέφυρος, λέξη ομηρική για τον εκ δυσμών πνέοντα άνεμο. Λέξη που απαντάται σε πολλές ραψωδίες και της Ιλιάδας και της Οδύσσειας. Αρκετές φορές μάλιστα χρησιμοποιείται με μεταφορική έννοια.. Είτε σαν το σύμβολο της ταχύτητας, είτε της επερχόμενης βροχής.
3. Μαΐστρος, λέξη ιταλικής προέλευσης για τον βορειοδυτικό άνεμο για να θυμούνται οι Μαλτέζοι τον Μεγάλο Μάγιστρο των Ναϊτών που έδρευε στην Αβινιόν της Γαλλίας. Σε εμάς από τους αρχαίους ονομάζετο Άνεμος Αργέστης = ο αιθρίαν ποιών.
4. Τραμοντάνα ή Τραμουντάνα, ιταλική λέξη για τον βόρειο άνεμο. Tramontana = ο προερχόμενος απ’ τα βουνά.
5. Γραίγος, ο βορειοανατολικός άνεμος. Αντιδάνειο από την βενετσιάνικη λέξη grego και την ιταλική greco που υποδήλωναν τον άνεμο που φυσάει από την Ελλάδα.
6. Λεβάντες ή Λεβάντης, ισχυρός ανατολικός άνεμος που πνέει συνήθως το φθινόπωρο και την άνοιξη. Η λέξη προέρχεται από την μεσαιωνική ιταλική λέξη levante = ανατολή. Σε κάποια μέρη ονομάζεται και Απηλιώτης.
7. Σιρόκος, θερμός και υγρός νότιος ή νοτιοανατολικός άνεμος που πνέει συνήθως πάνω από τη Μεσόγειο Θάλασσα και τη Ν. Ευρώπη, προκαλώντας βροχές και ομίχλες. Από ιταλ. Scirroco< αραβ. Sarq = ανατολή.
8. Όστρια, ο νότιος άνεμος ο αποκαλούμενος και νοτιάς. Από τη μεσαιωνική ιταλική λέξη ostro = νότος.

      9. Γαρμπής, ο νοτιοδυτικός άνεμος. Από την βενετσιάνικη λέξη garbin < αραβική garbi = δυτικός.

10. Λίβας, η δική μας ονομασία για τον Γαρμπή, καθώς για εμάς πνέει από την κατεύθυνση της Λιβύης, συνήθως ξηρός και θερμός που προκαλεί σημαντικές καταστροφές στη γεωργία.

Αυτά τα ολίγα περί ανέμων και ελπίζουμε ότι με τις γνώσεις σας και τα σχόλια σας θα έρθετε να πλουτίσετε το περιεχόμενο αυτής της ανάρτησης.