Στον απόηχο του Πολυτεχνείου
της Βιτάλια Ζίμμερ.
Η γιορτή του Πολυτεχνείου αφορά δύο ομάδες ανθρώπων. Τους μαθητές και τους άλλους που προσπαθούν να συντηρήσουν μία κατάσταση για τον δικό τους λόγο ύπαρξης. Δεν θα ασχοληθούμε με τους απατεώνες. Ας ασχοληθούμε με τους μαθητές και την παρεξηγημένη λέξη «ΠΑΙΔΕΙΑ». Η παιδεία είναι μία μεγάλη έννοια και υπερκαλύπτει το θέμα της μάθησης. Το μονίμως παράλογο υπουργείο παιδείας, δεν ασχολήθηκε ποτέ με την μάθηση. Όλοι κατασκεύαζαν ένα σύστημα εισαγωγικών εξετάσεων στην τριτοβάθμια εκπαίδευση (πάλι η λέξη παιδεία) και καθόριζαν την ύλη. Όλα άλλαζαν και το μόνο που ίσως κατάφεραν, ήταν να πετύχουν μία αδιάβλητη διαδικασία, κι αυτό όχι πάντα με επιτυχία, εξαιτίας της τράπεζας θεμάτων.
Το μόνο που δεν άλλαξε ήταν η διαδικασία της μάθησης. Δηλαδή, με ποιο τρόπο μπορούμε να μεταφέρουμε την ύλη στον μαθητή και αυτή να γίνει κατανοητή από όσο το δυνατόν περισσότερους. Εκεί βασίστηκε η φροντιστηριακή εκπαίδευση όπου υπάρχουν πραγματικά εξαιρετικοί καθηγητές που ξεμπλέκουν το κουβάρι της ύλης με ευκολία. Δεν θα σταθώ στα βιβλία, ειδικά του δημοτικού και του γυμνασίου, που έχουν μετατραπεί σε πολύχρωμα λευκώματα, χωρίς καμία δόμηση, χωρίς διαύγεια. Τα βιβλία αυτά μοιάζουν με οθόνες παιχνιδιών, που πασχίζουν να απεικονίσουν όσο πιο πολλά στοιχεία μπορούν σε μικρό χώρο. Τα πάντα έγιναν εικονίδια. Αποτυχία.
Επιστρέφουμε όμως στη μάθηση. Ο διαχωρισμός θετικών και θεωρητικών μαθημάτων είναι επιβεβλημένος. Θεωρώ ότι απαιτείται διαφορετικό σύστημα μεταφοράς της γνώσης από το βιβλίο προς τον μαθητή. Ο καταλύτης σε αυτήν την μεταφορά γνώσης και κατανόησης αυτής, είναι ο εκπαιδευτικός και δυστυχώς είναι ο αδύναμος κρίκος του συστήματος. Και απορώ, ειδικά για το μάθημα της ιστορίας. Τόσα ντοκιμαντέρ υπάρχουν ελεύθερα στο YouTube. Δεν βρέθηκε κανείς να προβάλει σε μία αίθουσα ένα βίντεο για την μάχη του Μαραθώνα; Ειδικά τώρα που όλα τα σχολεία διαθέτουν υποτυπωδώς τον απαιτούμενο εξοπλισμό. Αλλά ακόμα και αν δεν διαθέτουν για οποιονδήποτε λόγο, υπάρχει τρόπος. Ένας πραγματικός εκπαιδευτικός που αγαπά τα παιδιά και το αντικείμενό του, θα αγόραζε έναν φτηνό φορητό βιντεο-προβολέα για να μεταφέρει την γνώση πιο εύκολα. Αυτό που λείπει από τον εκπαιδευτικό είναι η ΑΓΑΠΗ. Είναι πολύ εύκολο να έχεις ένα ανοιχτό βιβλίο και να λες ό,τι γράφει μέσα του στα παιδιά και την άλλη μέρα να περιμένεις να στο πουν σαν παπαγάλοι. Πού είναι γεωπολιτική ανάλυση του πελοποννησιακού πολέμου; Αυτή είναι η γνώση που θα βοηθήσει έναν άνθρωπο να κατανοήσει τι ακριβώς συμβαίνει σήμερα με την εισβολή του Πούτιν στην Ουκρανία. Τι σημαίνει σφαίρα επιρροής; Τι σημαίνει ηγεμονία και αυτοκρατορία; Αν μελετήσει κάποιος την ηγεμονική συμπεριφορά της Αθήνας, θα είναι σε θέση να κατανοήσει και να προβλέψει τι θα κάνουν οι ΗΠΑ. Κι εδώ τίθεται το θέμα της χρησιμότητας της γνώσης και για αυτό θα κάνω άλμα στα μαθηματικά. Πυθαγόρειο θεώρημα και τριγωνομετρία. Χρησιμότητα; Ναι υπάρχει, όταν θα κληθείς στην εργασία σου να αναλύσεις γραφικές παραστάσεις για να βρεις βέλτιστες τιμές σε αυτά που σε αφορούν. Κι εδώ είναι το πρόβλημα. Πρέπει να γίνεται αντιληπτή η χρησιμότητα του κάθε μαθήματος στην ίδια τη ζωή. Πρέπει να υπάρχει το παράδειγμα με τον πραγματικό κόσμο. Ακόμα και στην φυσική, που όλη η διδασκαλία γίνεται με υλικά σημεία και χωρίς τριβές, είναι εύκολο να καταλάβει κάποιος γιατί πρέπει να φοράμε κράνος όταν οδηγούμε δίκυκλο. Είναι επίσης εύκολο να καταλάβει ο μαθητής και μετέπειτα πολίτης, τι θα συμβεί σε περίπτωση μετωπικής σύγκρουσης δύο οχημάτων. Ακόμα και η χημεία που για πολλούς είναι βαρετή, είναι η ίδια η ζωή. Πόσο δύσκολο είναι να εξηγήσουν τις συνέπειες του τσιγάρου και των ναρκωτικών ουσιών σε ένα συνδυασμένο μάθημα χημείας – βιολογίας; Πώς θα επιλέξει κάποιος ένα προϊόν ως πιο υγιεινό από το ράφι του καταστήματος;
Η ίδια η ζωή μας έχει δείξει ότι ο χειρότερος μαθητής μπορεί να γίνει ο καλύτερος τεχνίτης. Γιατί όμως γίνεται άριστος τεχνίτης; Γιατί εκείνος που του έδειξε «την δουλειά», ήξερε πώς να μεταφέρει την γνώση. Χρησιμοποιεί τις κατάλληλες λέξεις, την κατάλληλη λογική και πρωτίστως αντιλαμβάνεται πώς σκέφτεται και τι μπορεί να γνωρίζει ένας ανειδίκευτος, γιατί θυμάται καλά πώς ξεκίνησε και ο ίδιος. Στις μέρες μας ο δάσκαλος αδυνατεί να θυμηθεί τον εαυτό του μαθητή και οδηγείται στην απουσία ενσυναίσθησης και στον κυνισμό. Διαιωνίζει ένα παρωχημένο σύστημα μάθησης και κάθε μήνα πληρώνεται. Αυτό είναι όλο.
Άφησα τελευταία τα μαθήματα Ελληνικών. Είναι ένα σημείο στο οποίο πάσχουμε και η γνώση αποκτά φθίνουσα πορεία. Τα Ελληνικά είναι γλώσσα της επιστήμης και σίγουρα είναι το χρησιμότερο εργαλείο για την Φυσική, τα Μαθηματικά και την Ιατρική. Ο πλούτος των αρχαίων κειμένων μπορεί να συνεισφέρει πολύπλευρα. Έχουμε κείμενα ηθικοπλαστικά, ιστορικά, θεατρικά και πολλά άλλα. Δυστυχώς δεν γίνεται σοβαρή μελέτη με βάση αυτά τα κείμενα. Ο πλούτος της περιφερειακής γνώσης που προκύπτει από αυτά τα κείμενα είναι ανεξερεύνητος για την μέση εκπαίδευση και φυσικά ανεκμετάλλευτος.
Μοιραία, το μάθημα γίνεται υποχρεωτικό ως μορφή κάτεργου και όχι παιχνίδι που θες να πας στο επόμενο επίπεδο… Δεν υπάρχει η αγωνία για το τι ενδιαφέρον θα ακούσεις την επόμενη μέρα.
Προσφάτως, ένας δικός μου άνθρωπος ταξίδεψε μακριά με το παιδί του και πήγαν με ειδική άδεια σε ένα αεροδρόμιο. Εκεί είδε μηχανές, τον πύργο ελέγχου, εξομοιωτές πτήσεων και πολλά άλλα άγνωστα για τον πολύ κόσμο. Το παιδί άκουγε και ταυτόχρονα έβλεπε από κοντά όλα όσα συμβαίνουν και κατάλαβε επιτέλους ποια είναι η μηχανική πτήσεων. Ένας κόσμος άνοιξε στα μάτια του και είδε και άλλες επιλογές επαγγελμάτων, ενώ κατανόησε και αφομοίωσε πλήρως όλα όσα του είπαν.
Η μεταφορά της γνώσης πρέπει να συνδέεται με την χρησιμότητα και να εξηγεί αυτά που συμβαίνουν γύρω μας. Χρειαζόμαστε ένα νέο σύστημα μάθησης.
Μην περιμένετε πορείες και επαναστάσεις για αυτό…
ΥΓ. Είμαι υπέρ του μαθήματος της Γεωγραφίας σε όλες τις τάξεις της μέσης εκπαίδευσης. Μία διδακτική ώρα για την Ελλάδα και μία ακόμα για τον υπόλοιπο κόσμο. Χωρίς ύλη, αλλά με εργασίες των μαθητών.
imaginistes 