Το Μπραχάμι έχει ιστορία; (7)

Ένα ακόμα απόσπασμα από το Λεύκωμα του Δήμου,  «ΑΠΟ ΤΟ ΜΠΡΑΧΑΜΙ ΣΤΟΝ ΑΓΙΟ ΔΗΜΗΤΡΙΟ» Εικόνες από το παρελθόν του ΒΑΣΙΛΗ ΚΑΡΔΑΣΗ που αναφέρεται στα πρώτα χρόνια της μετοίκησης των κατοίκων της περιοχής από τα Μέθανα. 

Άξια αναφοράς η πρόταση που κάνει η Τοπική εφημερίδα ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΓΝΩΜΗ της 30/5/1977, για τη δημιουργία μιας έκθεσης με υλικό από τα πρώτα χρόνια της δημιουργίας του οικισμού Μπραχάμι – Άγιος Δημήτριος, Η πρόταση 50 περίπου χρόνια πριν, διατηρεί την επικαιρότητά της και περιμένει μια απάντηση από τη σημερινή Δημοτική Αρχή , αν βρει χρόνο να ασχοληθεί με το θέμα γιατί οι υποχρεώσεις της με τις πρωτοχρονιάτικες πίτες είναι πολλές και δεν την αφήνουν να πάρει ανάσα!

❀❀❀

…Η διαμόρφωση και η εξέλιξη της ιδιοκτησίας της γης στην ευρύτερη περιοχή της
Αττικής έχει την αφετηρία της στην τεράστιας σημασίας απόφαση των Μεγάλων
Δυνάμεων, οι οποίες με το Πρωτόκολλο της 3ης/15ης Φεβρουαρίου 1830 που
υπέγραψαν στη Συνδιάσκεψη του Λονδίνου, επέτρεψαν στους παλαιούς
οθωμανούς κατόχους να πωλήσουν τις γαίες της Αττικής και της Βοιωτίας1
. Αυτή
η απόφαση έδωσε την ευκαιρία σε ξένους και έλληνες επενδυτές να βρεθούν
ιδιοκτήτες μεγάλων εκτάσεων, ενώ συγχρόνως αποστέρησε από το νεοσύστατο
ελληνικό κράτος τη δυνατότητα να αξιοποιήσει τη γη της Αττικοβοιωτίας
προτάσσοντας το δημόσιο συμφέρον.
Στην τελευταία περίοδο της Τουρκοκρατίας ιδιοκτήτης μιας μεγάλης περιοχής,
αυτής των Κάτω Τραχώνων που περιέκλειε και το Μπραχάμι φέρεται ο
οθωμανός Χαμζά, μουφτής, θρησκευτικός ηγέτης, της Αθήνας. Οι απόγονοί του,
οι γιοί του συγκεκριμένα, ήταν ανάμεσα σε εκείνους τους οθωμανούς που μετά το
Φεβρουάριο του 1830 διαπραγματεύθηκαν την πώληση των ιδιοκτησιών. Οι
αγοραστές των κτημάτων δεν μπορούσε να είναι άλλοι από εκείνους που είχαν
συσσωρεύσει ικανά κεφάλαια στην προεπαναστατική περίοδο. Κι αυτοί κατά
κύριο λόγο ήταν οι εμποροκαραβοκύρηδες της ναυτιλίας του Αιγαίου
προεξαρχόντων των Υδραίων και των Χίων, κι ακόμη κεφαλαιούχοι από τα
παραδοσιακά εμπορικά κέντρα της Βαλκανικής, εκεί δηλαδή που είχε ακμάσει ο
έλληνας έμπορος των προεπαναστατικών χρόνων. Από την Κωνσταντινούπολη

ήταν οι Φενερλήδες, οι Ραγκαβήδες, από τις παροικίες της Μολδοβλαχίας ήταν οι
πρίγκηπες Καντακουζηνός, Καρατζάς και Βότζαρης, από την Ύδρα ο Ιωάννης
Μιαούλης και ο Δημήτριος Θεοδωράκης, από τη Χίο οι Σκυλίτσηδες κι ο
Κοντόσταυλος, από τους Ηπειρώτες μεγαλεμπόρους προερχόταν ο Ανδρέας
Λουριώτης. Οι πανίσχυροι δημογέροντες της Αθήνας έμειναν στο μεγαλύτερο
βαθμό έξω από τις εκτεταμένες αγοραπωλησίες. Μόνο ο Ζαχαρίτσας βρέθηκε να
κατέχει ικανή ακίνητη περιουσία, από τους υπόλοιπους ελάχιστοι μπόρεσαν να
αποκτήσουν περιορισμένη ιδιοκτησία.
Και ξένοι αρκετοί βέβαια, πρόσωπα γνωστά από τη συμμετοχή τους στα
δρώμενα της Επανάστασης ή στον κοινωνικό βίο της πρωτεύουσας στη διάρκεια
της οθωνικής περιόδου. Ο Τζωρτζ Φίνλεϋ, ο σκωτσέζος φιλέλληνας που
εγκαταστάθηκε στην Ελλάδα στους χρόνους της Επανάστασης και στη συνέχεια
ανέπτυξε ενεργό ρόλο στο περιθώριο της βασιλικής αυλής, ή στους
προθαλάμους των υπουργείων, είτε ακόμη στο πλευρό των διπλωματικών
αποστολών, απέκτησε σημαντικές εκτάσεις στα Λιόσια, στο Μενίδι και σε άλλα
μέρη της Αθήνας. Η γνωστή Δούκισσα της Πλακεντίας προτίμησε να αγοράσει
περιβόλια και ελαιοχώραφα της Αττικής2
. Ο πρόξενος της Αυστρίας Γρόπιους.
Στη Βοιωτία μεγάλος ιδιοκτήτης φέρεται ο κωνσταντινουπολίτης πολιτικός με
έντονη παρουσία στις Εθνοσυνελεύσεις του Αγώνα, ο Δρόσος Μανσόλας3
, ενώ
στην Εύβοια είναι γνωστή σε όλους η απέραντη ιδιοκτησία της βρετανικής
οικογένειας του Νόελ Μπαίηκερ, με τις δυσάρεστες συνέπειες μέχρι πρόσφατα.
Η κατάληξη είναι αναμενόμενη. Οι μεγαλοϊδιοκτήτες της αττικής γης, όσοι
βρέθηκαν με κεφάλαιο την επαύριο του Αγώνα της Ανεξαρτησία διαφέντευαν τον
τόπο. Κατά συνέπεια φυσική και η στενοχώρια των πρωταγωνιστών της

Επανάστασης. Ας παρακολουθήσουμε τον καταλυτικό λόγο του Μακρυγιάννη:
«Κι όποτε απόσταινα έκλαιγα βλέποντας τα μέρη εκείνα οπού πολεμούσαμεν με
τόση Τουρκιά και πληγωνόμαστε και σκοτωνόμαστε –και σ’ αυτήνη τη γης οπού
ζυμώσαμεν με το αίμα μας θέλουν να μας θάψουν αδίκως και παράωρα όσοι μας
κάναν σίγρι [αγνάντευαν] από μακριά, όταν κιντυνεύαμεν. Μας πήραν την
ματοκυλισμένη μας γης, την αγόρασαν από ‘να γρόσι το στρέμμα, και βάλαν εμάς
με τα’ αλέτρι και τραβούμεν το γενί και βγάνομεν των συγγενών μας τα κόκκαλα.
Και οι αφεντάδες μας περπατούνε με τις καρότζες τους, και οι αγωνισταί δεν
έχουν ούτε γουμάρι»4
.
Το σημερινό Μπραχάμι ανήκε πλέον σε μεγαλοϊδιοκτήτες γης, κατά το
μεγαλύτερο μέρος του στον Ανδρέα Λουριώτη. Ο Ανδρέας Λουριώτης (1789-
1854), μία αμφιλεγόμενη προσωπικότητα που είχε συμμετάσχει στη σύναψη των
εξωτερικών δανείων του Αγώνα του 1824 και 1825. Ανάμιξη που είχε συνοδευτεί
με αρνητικά σχόλια σε βάρος του για ιδιοποίηση ενός μέρους των δανείων5
.
Τώρα ο Λουριώτης γινόταν κάτοχος μιας τεράστιας έκτασης με επίκεντρο τους
Τράχωνες, αλλά που συμπεριλάμβανε και το νοτιοανατολικό μέρος του
Μπραχαμίου.
Το τσιφλίκι που αγόρασε ο Λουριώτης απαιτούσε εργατικά χέρια, την εποχή που
ο πληθυσμός της Αθήνας και της Αττικής ήταν ελάχιστος, ακόμη και σε σύγκριση
με τα προεπαναστατικά χρόνια. Οι Αθηναίοι είχαν εγκαταλείψει μαζικά την
περιοχή στη διάρκεια του Αγώνα. Δειλά-δειλά επανέκαμπταν κατά την περίοδο
του Κυβερνήτη Καποδίστρια. Βέβαια η προοπτική της μεταφοράς της έδρας του
βασιλείου στην πόλη που διατηρούσε την αίγλη του αρχαιοελληνικού πολιτισμού
θα επιταχύνει την προσέλευση κατοίκων. Ωστόσο πράγματι ο πληθυσμός της
Αθήνας την εποχή των πωλήσεων των οθωμανικών κτημάτων ήταν πολύ μικρός

για να αλλάξει το χαρακτήρα της αγροτικής οικονομίας της ευρύτερης περιοχής.
Το μαρτυρούν όλοι ανεξαιρέτως οι περιηγητές που κατέγραφαν τις παραστάσεις
τους από τα συνεχή ταξίδια τους στην προσπάθειά τους να ανιχνεύσουν τις
αρχαίες τοποθεσίες, αλλά και για προφανείς ιδιοτελείς σκοπούς. «Αλλά πώς
ερημώθηκε η δόλια η Αττική από τον πόλεμο!» ομολογεί με εμφανή απογοήτευση
ο Λουδοβίκος Ρος στις 20 Δεκεμβρίου του 18326
.
Η εμφάνιση των Μεθενιτών

Το πότε και γιατί εμφανίστηκαν οι Μεθενίτες στην περιοχή που μας ενδιαφέρει,
είναι σαφές ότι απαιτεί μία σειρά υποθέσεων. Με όσα ήδη αναφέραμε οι
Μεθενίτες αντιμετώπιζαν πρωτογενή προβλήματα απασχόλησης και συντήρησης
εξαιτίας της φυσιολογικής αύξησης του πληθυσμού τους, αλλά και του
περιορισμένου όσο και άγονου εδάφους. Η έξοδος από τη γενέθλια γη ήταν
συνεπώς επιβεβλημένη. Οι πληροφορίες μας λένε ότι Μεθενίτες κολίγοι
δούλευαν το 1836 στα κτήματα του μεγαλοϊδιοκτήτη Ανδρέα Λουριώτη στη θέση
Πυρναρή (ανήκει σήμερα στη Γλυφάδα) στους Τράχωνες. Είναι βάσιμο να
υποθέσει κανείς ότι ο Λουριώτης είχε μεταφέρει οικογένειες από τα Μέθανα μετά
τα 1830, όταν δηλαδή κατάφερε να αποκτήσει την εκτεταμένη γη. Αναφέρονται τα
ονόματα Γιάννης Γκίκας, Μήτρος Νικολάου, Σπύρος Αθανασίου και Σταμάτης
Ιωάννου, όλοι καταγόμενοι από τα Μέθανα.
Για να αξιοποιηθεί η ιδιοκτησία του
Λουριώτη, οι κολίγοι έπρεπε να δουλέψουν σκληρά. Όργωμα, σπορά, βοσκή
αιγοπροβάτων. Δημητριακά ήταν η κύρια παραγωγή. Και ήταν γεροί και
παστρικοί στη δουλειά τους οι Μεθενίτες, όπως άλλωστε όλοι οι αρβανίτικης
καταγωγής αγρότες…