…ΓΙΑ ΤΟ ΘΕΑΤΡΟ ΣΚΙΩΝ ΚΑΙ ΤΟ ΡΕΜΠΕΤΙΚΟ

του Γιώργου Λιακόπουλου

 

Η χώροι παραγωγής του ρεμπέτικου , κυρίως, της πρώτης περιόδου (1885-1922),μπορεί να ήταν οι φυλακές ,τα λιμάνια ,οι τεκέδες και ότι άλλο συνιστούσε τον «πολιτισμό του δρόμου» στις αναδυόμενες πόλεις ,αλλά τρείς ήταν οι θεσμοί λαϊκής αναψυχής ,στους οποίους για μεγάλο χρονικό διάστημα άνθισε η μουσική παράδοση της ανατολικής Μεσογείου και τα μάγκικα τραγούδια. Αυτοί οι θεσμοί ήταν •τά καφέ αμάν •το θέατρο σκιών •και το γυρολόγι των λατερνατζήδων .

 

 

Ο λατερνατζής συνοδευόταν και από τον ντεφετζή που φρόντιζε για τη συγκέντρωση των φιλοδωρημάτων. Είτε όταν τελείωνε το τραγούδι ,είτε όταν τελείωνε η παράσταση του θεάτρου σκιών .

 

 

Είναι γνωστό ότι ο καραγκιόζης μεσουρανεί από το 1900-1922. Τότε αναπτύσσεται και αποκτά τα κυριότερα χαρακτηριστικά του και το ρεμπέτικο.

 

 

Ο παραδοσιακός μαρασμός της αρχικής εμφάνισης τόσο του Καραγκιόζη (θεάτρου σκιών) όσο και του ρεμπέτικου έρχεται ταυτόχρονα : ο καραγκιόζης καταχωρείται σε φυλλάδια και τα ρεμπέτικα ηχογραφούνται! Έτσι χάνεται η προφορικότητα κ τα στοιχεία της ανώνυμης δημιουργίας . Δηλαδή τα παραδοσιακά χαρακτηριστικά.

 

 

Και τα δύο είδη παίρνουν ατομικά χαρακτηριστικά και εμπορευματοποιούνται . Το θέατρο σκιών λειτουργεί με εισιτήριο ή την υποχρέωση ποτού . Καταργείται η εθελοντική προσφορά στο δίσκο .Με όρους σημερινού μάρκετιγκ, όταν κυκλοφορούν τα διαφημιστικά φυλλάδια του θεάτρου σκιών αυξάνονται οι θεατές και τα κέρδη πολλαπλασιάζονται . Και το ρεμπέτικο δεν είναι μόνο για τον τεκέ ,το καφενείο ή το τραγούδι της παρέας . Μπαίνει και αυτό στα κοσμικά κέντρα . Είναι η εποχή της δισκογραφίας η οποία μπαίνει ως διαμεσολαβητής στις σχέσεις παραγωγών και καταναλωτών!

 

 

Πέρα από τις ξένες εταιρείες αμερικανικές ,εγγλέζικες και γερμανικές που φωνογραφούσαν στην Ελλάδα δίσκους για λογαριασμό των ξενιτεμένων ,ξεκίνησαν και οι Έλληνες να ηχογραφούν δίσκους στο εργοστάσιο παραγωγής της Κολούμπια που κατασκευάστηκε στον Περισσό το 1930 ,από Άγγλους .

 

 

Για την ιστορία πρέπει να αναφέρουμε ότι οι αδερφοί Λαμπρόπουλοι έπεισαν τους Άγγλους να δημιουργήσουν το εργοστάσιο. Το επιχείρημα ήταν οτι η επένδυση θα απέφερε μεγάλα κέρδη από το γεγονός ότι θα μειώνονταν το κόστος του δίσκου που έως τότε πήγαιναν οι μήτρες σε εργοστάσιο του Λονδίνου προκειμένου να φωνογραφηθούν.

 

 

Αξίζει να σημειώσουμε ότι η πρώτη ελληνική φωνογράφηση δίσκου έγινε το 1931 , σε ξενοδοχείο της οδού Σταδίου για λογαριασμό της εταιρείας Κολούμπια, γιατί δεν είχαν φτιαχτεί τα στούντιο στη Ριζούπολη. Τα στούντιο της Κολούμπια λειτούργησαν το 1936. ( Η αρκαδιανή οικογένεια Λαμπρόπουλοι ήταν για 65, χρόνια οι αντιπρόσωποι της Κολούμπια).

 

 

Στο πρόχειρο στούντιο που στήθηκε στο ξενοδοχείο της Σταδίου το 1932, φωνογραφήθηκαν τρία τραγούδια με τον Τριπολιτσιώτη μπουζουξή Κώστα Μανέτα ,τον καλαματιανό σπουδαίο τσιμπαλίστα Λειβαδίτη και ερμηνευτή τον Σπαχάνη.

 

 

Λέγεται ότι ο Σπαχάνης ήταν ο μυθικός μάγκας -συνθέτης και τραγουδιστής Σωτήρης Γαβαλάς ή Μεμέτης, γεννημένος στον Άγιο Αρτέμιο -Γούβα.

 

 

Η κυκλοφορία των δίσκων από τις δισκογραφικές εταιρείες λειτούργησαν ως καταλύτης για την ελληνική κοινωνία . Γιατί τα τραγούδια έφτασαν στα σπίτια των ακροατών δημιουργώντας τους μια συναισθηματική ταύτιση με το περιεχόμενο του τραγουδιού που άλλοτε μιλούσε για τη ξενιτιά,άλλοτε για τα βάσανα τους ,για τον έρωτα κλπ.

 

 

Έτσι, μεταμορφώθηκε η μουσική σε εμπορικό προϊόν. Και στη διάρκεια του χρόνου αναδύθηκαν και οι σταρ ερμηνευτές ….

 

 

Θα ακούσουμε από τη Γιασεμί Σαραγούδα το τραγούδι «απόψε αν θέλεις » (1936) σε μουσική του μεγάλου βιολιστή Δημ Σέμση ,στίχοι του ουτίστα Αγάπιου Τομπούλη . Η πρώτη ερμηνεία ήταν της Ρόζας Εσκενάζυ. Τη Γιασεμί την συνοδεύει ο εξαιρετικός βιολιστής Στάθης Κουκουλάρης και ούτι ο Νίκος Σαραγούδας.